Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Otwarte w 1889 roku

KAPLICZKI. SZLAKIEM WOJCIECHA KUŁACHA-WAWRZYŃCOKA

MT_20170421_Oksza_KapliczkiGaleria Sztuki XX wieku w willi Oksza
(filia Muzeum Tatrzańskiego)
Zakopane, ul. Zamoyskiego 25

Muzeum Tatrzańskie zaprasza na wystawę pokonkursową pt. „Kapliczki. Szlakiem Wojciecha Kułacha-Wawrzyńcoka”.

Wystawa jest pokłosiem dorocznego konkursu plastycznego z cyklu „Zabytki architektury Zakopanego i Podhala” dla dzieci i młodzieży, organizowanego przez Tatrzańskie Centrum Kultury i Sportu „Jutrzenka” i Towarzystwo Opieki nad Zabytkami we współpracy z Muzeum Tatrzańskim. W tym roku do grona współorganizatorów dołączyła Gmina Biały Dunajec, Gminny Ośrodek Kultury Regionalnej oraz Szkoła Podstawowa im. Wojciecha Kułacha-Wawrzyńcoka w Gliczarowie Dolnym.

Chcieliśmy w ten sposób podkreślić i uczcić 205 rocznicę jego urodzin i 120 śmierci genialnego, podhalańskiego artysty – samouka Wojciecha Kułacha-Wawrzyńcoka z Gliczarowa, który z powodu swej wszechstronności uzyskał nawet przydomek : Leonarda da Vinci z Gliczarowa.

Jego przepiękne prace inspirowane barokiem, rozsiane są po całym Podhalu w postaci kapliczek i figur przydrożnych oraz wyposażenia miejscowych kościołów. Jego rzeźby przepojone są przejmującą prawdą o Bogu i człowieku, w chwilach radości, smutku i cierpieniu. Muzeum Tatrzańskie jest w posiadaniu siedmiu jego niezwykłych prac: medalionu odlanego z żeliwa z popiersiem arcyksięcia Franciszka Karola Habsburga, strzelby kapiszonowej z rękojeścią zdobioną postacią smoka, głowy dziadka ciesielskiego o archaicznych, barokowych rysach, laski z rzeźbioną rękojeścią, stołka, łyżnika i wiejacki do przesiewania zboża dekorowanych motywami akantu. Reprezentują one bogaty wachlarz zdolności i talentu artysty.

W 2007 r. Gmina Biały Dunajec utworzyła Szlak Architektury Wojciecha Kułacha-Wawrzyńcoka” promujący tę postać i jego dzieło. http://www.gokbialydunajec.pl/szlak-wojciecha-kulacha-wawrzyncoka/o-szlaku, Możemy tam przeczytać:

Wojciech Kułach Wawrzyńcok (ur. 1812 w Gliczarowie Dolnym, zm. 1897) to najbardziej znany z podhalańskich rzeźbiarzy ludowych. Ten niezwykle wszechstronny artysta zajmował się nie tylko rzeźbą w drewnie, ale i w kamieniu, co było znacznie rzadsze na Podhalu. Ponadto jego zainteresowania obejmowały także meblarstwo i rusznikarstwo (wykonywał inkrustowane strzelby). W młodości na piechotę dotarł do Rzymu, gdzie ogromne wrażenie wywarła na nim włoska sztuka i architektura. Barokowe formy, przetworzone w niezwykły sposób przez tego wybitnego samouka można dostrzec w wielu jego pracach. Jego najbardziej znane dzieła to 3 ołtarze w Starym Kościółku p.w. Matki Bożej Częstochowskiej w Zakopanem przy ul. Kościeliskiej”.

Wiele jego kapliczek, krzyży, świątków do dziś można podziwiać w podhalańskich miejscowościach m.in.: Gliczarowie Dolnym i Górnym, Białym Dunajcu, Bukowinie Tatrzańskiej, Białce Tatrzańskiej, Groniu, Jurgowie, Szaflarach i Ludźmierzu.

Na tegoroczny konkurs nadesłano ponad 240 prac z placówek dydaktycznych z całego Podhala.

Prace oceniane były w pięciu kategoriach plastycznych: rzeźba w drewnie, ceramika, malarstwo na szkle, malarstwo na papierze, rysunek i czterech przedziałach wiekowych: do 7 lat, 8-11 lat, 12-15 lat i powyżej 15 lat. Siedmioosobowa komisja reprezentująca przedstawicieli organizatorów i współorganizatorów konkursu oraz sponsorów: Starostwa Tatrzańskiego i Urzędu Miasta Zakopane w składzie: Anna Król-Józaga, Joanna Staszak, Anna Kozak, Agata Nowakowska-Wolak, Urszula Suchorab, Krzysztof Jędrzejowski oraz praprawnuczka Wojciecha Kułacha – Bogumiła Kułach – przedstawicielka pomysłodawców tej edycji konkursu z Gminy Biały Dunajec, wyłoniła laureatów.

MT_20170421_Oksza_Kapliczki_2

MT_20170421_Oksza_Kapliczki_1

Galeria Sztuki XX wieku w willi Oksza

Historia Okszy wpisana jest w dzieje stylu zakopiańskiego. Willa jest trzecim dziełem Stanisława Witkiewicza, twórcy stylu zakopiańskiego. Jej projekt powstał w latach 1894–1895 dla Bronisławy i Wincentego Korwin-Kossakowskich, o czym świadczy korespondencja Stanisława Witkiewicza z fundatorami. Budynek wznosili góralscy cieśle pod kierunkiem Wojciecha Roja i Jana Obrochty w latach 1895–1896. Podstawą rozpoczęcia prac były plany przygotowane na podstawie szkiców Witkiewicza. Budowę rozpoczęto na wiosnę 1895 r., a zakończono w czerwcu 1896 r. Wykonanie mebli zlecił Kossakowski Kazimierzowi Sieczce.

Po latach, w drugim zeszycie Stylu zakopiańskiego Stanisław Witkiewicz pisząc o kolejnych stylowych willach, twierdził:
Następny dom, Oksza, należący pierwotnie do Kossakowskich, potem do Kęszyckich, był zbudowany na planie również z góry danym. Symetryczny prawie rozkład prowadził do symetrycznego zewnętrznego kształtu. W Okszy znajdują się pyszne, wielkie drzwi wchodowe, których efekt zdobniczy zginął przez oszklenie ganku, stojącego na łuku kamiennym, ganku, do którego wejście stanowią boczne, kręcone schody z piaskowca. Oksza jest najmniej skomplikowanym z nowych zakopiańskich domów. Zużyte w niej były te motywy zdobnicze i konstrukcyjne, które już były wypróbowane w uprzednio postawionych domach, z dodaniem krytych obejść dokoła wschodniej ściany i połączenia galerią z piętrową oficyną stojącą w podwórzu. [S. Witkiewicz: Styl zakopiański. Z. 2: Ciesielstwo. Lwów 1911, s. 11].

W roku 1899 willę zakupił Marcin hr. Kęszycki i zmienił jej nazwę na „Oksza”. Willa była prezentem na srebrne wesele hrabiego i jego żony Heleny. Na jednym z sosrębów (pokój na parterze po północnej stronie salonu) wykonano okolicznościową inskrypcję:
R. P. 1899 d. 7 Lutego odbyło się srebrne wesele Marcina i Heleny z Reyów Kęszyckich.

Niespełna rok po tym wydarzeniu Marcin Kęszycki zmarł, a wdowa po nim mieszkała w Okszy prawdopodobnie do wybuchu I wojny światowej. W 1920 roku willę zakupiło Towarzystwo „Odrodzenie”, założone przez Klarę Jelską, które po przebudowie urządziło tu „Dom Zdrowia dla Uczącej się Młodzieży”. W okresie II wojny światowej do Okszy przeniesiono — wyrzuconą z Kuźnic — Szkołę Gospodarstwa Domowego, która funkcjonowała tu do 1945 roku pod nazwą Szkoła Gospodarcza. Po II wojnie światowej w budynku mieściło się prewentorium dla dzieci i młodzieży. W 1965 r. obiekt został przejęty przez krakowskie władze wojewódzkie, które adaptowały go na dom wypoczynkowy. W 2006 roku, z inicjatywy ówczesnego marszałka województwa małopolskiego Janusza Sepioła, obiekt został przejęty przez Muzeum Tatrzańskie z przeznaczeniem na cele ekspozycyjne. Remont konserwatorski z adaptacją na Galerię Sztuki XX wieku, dofinansowany w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013, przeprowadzono w latach 2008–2010.

W pierwszej połowie 2011 roku w Galerii urządzono pierwszą wystawę zatytułowaną Zakopane – pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939, która została otwarta 15 maja tegoż roku. Scenariusz przygotowała Teresa Jabłońska, a wystawę zaaranżował Marcin Rząsa.

Zbigniew Moździerz

Czytaj więcej