Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Otwarte w 1889 roku

Najpiękniejszy zabytek w Twoim otoczeniu

Wystawa „Najpiękniejszy zabytek w Twoim otoczeniu” jest pokłosiem dorocznego konkursu plastycznego z cyklu „Zabytki architektury Zakopanego i Podhala” dla dzieci i młodzieży organizowanego przez Tatrzańskie Centrum Kultury i Sportu „Jutrzenka” i Towarzystwo Opieki nad Zabytkami we współpracy z Muzeum Tatrzańskim.

XIII edycja nosząca tytuł: „Muzeum w Twoim otoczeniu” w 2014 r. odbywała się także pod naszymi auspicjami i zakończyła ekspozycją Muzeum w Stylu Zakopiańskim w willi Koliba. Zeszłoroczna XIV edycja związana była zaś z obchodami Roku Witkiewiczów i przebiegała pod hasłem: „Szlakiem stylu zakopiańskiego”, a pokaz prac laureatów odbył się w prywatnej galerii sztuki Magdy Kraszewskiej tzw. Domu Doktora – willi w stylu zakopiańskim.

Konkurs zainaugurowany w 2001 r. cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem i zatacza coraz szersze kręgi. Ma na celu uwrażliwienie dzieci i młodzieży na piękno budynków zabytkowych, ich znakomite proporcje, bogactwo form i detali. Chodzi o wychowanie młodzieży w duchu poszanowania i świadomości wartości i znaczenia swoistych świadków historii, jakim są zabytki architektury. Zależy nam na pracach z natury, związanych ze spacerami po okolicy i wyszukiwaniem przez dzieci obiektów ich zdaniem zasługujących na miano zabytku w świetle rozumienia zapisu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami: zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Instruktorzy mają zaś dzieci pouczyć i naprowadzić. Co roku nagradzamy około setki laureatów. Nagrodami są cenne albumy i książki o tematyce zabytkowej fundowane przez sponsorów konkursu: Starostwo Tatrzańskie, Urząd Miasta Zakopane, Muzeum Tatrzańskie, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, Tatrzański Park Narodowy i Wydawnictwo „Spotkania z Zabytkami”. Nagrodą są również wystawy w prestiżowych miejscach, połączone z wykładami profesjonalnych prelegentów.

Na tegoroczny konkurs nadesłano 188 prac z 14 placówek całego Podhala. Prace oceniane były w sześciu kategoriach plastycznych: rzeźba w drewnie, ceramika, malarstwo na szkle, malarstwo na papierze, rysunek i grafika w czterech przedziałach wiekowych: do 7 lat, 8-11 lat, 12-15 lat i powyżej 15 lat. Sześcioosobowa komisja składająca się z przedstawicieli organizatorów konkursu oraz sponsorów: Starostwa Tatrzańskiego i Urzędu Miasta Zakopane wyłoniła: 104 laureatów. Przyznano: 5 nagród specjalnych, 47 nagród i 42 wyróżnienia; 15 osób wyróżniono ekspozycją ich prac na wystawie.

Tegoroczny konkurs został rozstrzygnięty w czerwcu, pod koniec roku szkolnego ale wystawa została przesunięta na jesień, tak aby znalazła najgodniejsze miejsce w Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba – filii Muzeum Tatrzańskiego.

Uroczyste rozdanie prac oraz wernisaż wystawy połączony z oprowadzaniem uczestników po Muzeum odbędzie się 6 października (czwartek) o godz. 15:00 w Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza w willi Koliba, przy ul. Kościeliskiej 18.

Agata Nowakowska – Wolak

Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba

Godziny otwarcia:
Wtorek – czwartek, sobota 10:00 – 18.00.
Piątek 12:00 – 20:00
Niedziela 9.00 – 15:00
tel. 18 26 37 065

Willa Koliba – pierwszy dom w stylu zakopiańskim wybudowany według projektu Stanisława Witkiewicza – położona jest przy ulicy Kościeliskiej, najstarszej ulicy Zakopanego, gdzie co krok spotykamy zabytkowe domy i zagrody góralskie. To otoczenie łatwiej pozwala zrozumieć ideę Stanisława Witkiewicza.

Gdy w Zakopanem w drugiej połowie XIX wieku zaczęła się pojawiać, tak jak w wielu uzdrowiskach krajowych, architektura w stylu szwajcarskim czy tyrolskim, stało się dla Witkiewicza jasne, że aby uchronić Podhale od obcych stylowo budowli, należy stworzyć styl wyrosły z zastanej sztuki budowania. Batalię o styl toczył Witkiewicz na łamach prasy. W swoich reportażach i artykułach nawoływał do wykorzystywania motywów miejscowych we wznoszonych przez „panów” i „gości” willach.

W tym czasie rozmiłowany w góralszczyźnie kolekcjoner Zygmunt Gnatowski, ziemianin z Jakimówki na Ukrainie, zapragnął wybudować sobie dom letni w Zakopanem. Początkowo miała to być góralska chałupa. Witkiewiczowi udało się jednak namówić Gnatowskiego, aby wybudował willę w stylu zakopiańskim. Kolibę (nazwa koleba oznacza rodzaj szałasu pasterskiego) budowali w latach 1892/93 miejscowi budarze. Jej wnętrze było również stylowo wyposażone w meble i sprzęty, a także specjalnie zaprojektowane piece kaflowe, karnisze, zasłony, a nawet drobne przedmioty kowalskie, jak klamki i wykładki zamków.

Pierwotnie Koliba wyglądała inaczej niż dzisiaj – w 1901 r. Gnatowski dobudował od strony zachodniej potężne skrzydło, które przekształciło zamysł Witkiewicza przez zmianę bryły budynku. Zygmunt Gnatowski zmarł w roku 1906 w rodzinnej Jakimówce. Nie pozostawił spadkobierców i Koliba została sprzedana. Kolekcja etnograficzna – którą Gnatowski umieścił w tzw. góralskiej izbie Koliby – zgodnie z jego ostatnią wolą, znalazła się w Muzeum Tatrzańskim.
Kolejni właściciele, zmieniający się kilkakrotnie, nie doceniali wartości tego obiektu i nie dbali o jego stan. W roku 1935 dom został kupiony na licytacji przez Kolejowe Przysposobienie Wojskowe. Nowy właściciel kupił willę z zamiarem urządzenia w niej domu wypoczynkowego. W trakcie prac remontowych i adaptacyjnych rozebrano większość zabytkowych pieców, zmieniono stylowe unikatowe podłogi, także wystrój elewacji, a we wnętrzu pojawiły się motywy charakterystyczne dla art deco.

W czasie okupacji willa była siedzibą Hitlerjugend i przetrwała ten okres bez zniszczeń. Po wojnie była kolejno domem wypoczynkowym a później, do grudnia 1981 r., domem dziecka. W roku 1984 Muzeum Tatrzańskie wykonało remont zabezpieczający opuszczonego domu, a w roku 1987 przystąpiło do remontu konserwatorskiego, następnie do urządzania wnętrz willi. Sto lat bez mała po wybudowaniu „Koliby” w grudniu 1993 r. otwarto w niej Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Muzealne wnętrza aranżował Władysław Hasior.

W pięciu pokojach najstarszej części urządzono, zgodnie z ich pierwotnymi funkcjami, jadalnię, salon i sypialnię na parterze oraz pokój Gnatowskiego i pokój służącego na piętrze.

Etnograficzna kolekcja Zygmunta Gnatowskiego wróciła na swoje miejsce w „izbie góralskiej”. Wszystkie pozostałe meble, sprzęty i drobiazgi rzemiosła artystycznego w stylu zakopiańskim pochodzą z okresu jego największego rozkwitu na przełomie XIX i XX w. Były w tym czasie wykonane według projektów Stanisława Witkiewicza, Wojciecha Brzegi, ucznia i najbliższego współpracownika artysty, wreszcie Stanisława Barabasza, od 1901 roku dyrektora zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego, który wprowadził styl zakopiański do szkolnych warsztatów. Natomiast pokój służącego został dla porównania wyposażony w meble projektowane przez Franciszka Neużila, pierwszego dyrektora tej szkoły. To właśnie Neużil jako pierwszy wprowadził termin „styl zakopiański” i określał nim projektowane przez siebie meble, zdobione podhalańskim ornamentem. Jednak Witkiewicz ostro krytykował tę działalność Neużila, zarzucając mu przede wszystkim niezrozumienie istoty góralskiego stylu i powierzchowne, artystycznie nieudane, zastosowanie i przetworzenie ludowej ornamentyki.

Muzeum Stylu Zakopiańskiego jest jedynym w Polsce miejscem, gdzie można poznać historię i dokonania pierwszej teoretycznie opracowanej i praktycznie realizowanej koncepcji polskiego stylu narodowego, opartego na budownictwie i zdobnictwie górali podhalańskich.

Koliba otwiera krótką, bo zaledwie dwudziestoletnią historię stylu zakopiańskiego. Po Kolibie Witkiewicz zaprojektował jeszcze kilka drewnianych, utrzymanych w typie willi-pensjonatu zakopiańskich domów, w tym najpiękniejszy z nich dom „Pod Jedlami”. Projektował również meble, różne przedmioty codziennego użytku i część wyposażenia kościoła parafialnego p.w. Najświętszej Rodziny. Jego autorstwa jest projekt kaplicy p.w. Najświętszego Serca Jezusowego w Jaszczurówce, a według ostatnich już planów artysty, rysowanych w 1913 r., wybudowany został murowany gmach główny Muzeum Tatrzańskiego.

Czytaj więcej
Font Resize