Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Otwarte w 1889 roku

WYSTAWA CZASOWA: „KOLEKCJA ROZDZIAŁ PIERWSZY” (SZTUKA WSPÓŁCZESNA W ZBIORACH MUZEUM TATRZAŃSKIEGO)

Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem działa od 130 lat. Początkowo niewielka placówka regionalna rozrosła się do instytucji posiadającej 11 filii, w których prezentowane są zarówno artefakty etnograficzne, zbiory przyrodnicze jak też kolekcje sztuki (Galeria Sztuki XX wieku w willi Oksza), w tym sztuki współczesnej (Galeria Władysława Hasiora).

Oprócz zbiorów dokumentujących dorobek artystów tworzących zakopiańską kolonię artystyczną do 1939 roku, w kolekcji działu sztuki znajdują się także obrazy, rzeźby, grafiki powstałe w drugiej połowie XX i w pierwszych latach XXI wieku.

Dobór prac do kolekcji opiera się na trzech słowach-kluczach, które definiują specyfikę miasta i regionu: natura, aktywność i kreacja. W 2014 roku w opisie projektu „Schronienie” realizowanym przez Tatrzański Park Narodowy, Iwo Zmyślony pisał: „Tatry to również złożone imaginarium, które organizuje wyobraźnię zbiorową Polaków. Funkcjonuje głównie jako miejsce urlopów, aktywnego wypoczynku, majestatycznych widoków oraz kontaktu z naturą. Góry są malownicze, ale i niebezpieczne, (…). Dla wielu z nas Tatry to miejsce wyróżnione na mapie narodowej kultury – źródło inspiracji przedwojennych artystów, niemal uświęcone krzyżem na Giewoncie oraz historią papieskich pielgrzymek. Całe Podhale od stu kilkudziesięciu lat uchodzi za „ostoję polskości”. Na to nakłada się jednak wizja Zakopanego jako „zimowej stolicy Polski” – miasta pełnego kontrastów, zatłoczonego w sezonie, a wymarłego poza nim, gdzie żywiołowa góralska tradycja i mitologia Młodej Polski przenikają się z wizualnym chaosem i bałaganem architektonicznym.” Mierzenie się ze wspomnianym „złożonym imaginarium”, problematyzowanie i konkretyzowanie stereotypów wizualnych i językowych, które przez lata wokół niego narosły jest czymś stale obecnym w naszej kulturze. Pojawienie się nowych środków artystycznego wyrazu daje nowe możliwości i nowe perspektywy. Stąd też potrzeba ciągłej rozbudowy kolekcji Muzeum dokumentującego dziedzictwo kulturowe dotyczące Zakopanego i Podhala.

Prezentowane na wystawie prace w swojej tematyce odnoszą się do ugruntowanych tradycją malarską i literacką, wizerunków i wyobrażeń Tatr oraz pojawiających się na ich temat teorii („Mnich” Zbigniewa Rogalskiego, gwasze Andrzeja Wróblewskiego, szkice Antoniego Kenara czy wreszcie plakiety Michała Gąsienicy Szostaka).

Muzealna kolekcja została uzupełniona o prace krytyczne, które przepracowują mity i tematy wrażliwe (być może nawet drażliwe) dla regionu, w którym jak w soczewce skupiają się walory, ale też trudności i niedostatki znane także z innych miejsc w kraju (film „Ekosystem” Huberta Czerepoka).

Warto również zwrócić uwagę na możliwość interpretacji dziedzictwa kulturowego miasta (działalność Stowarzyszenia Kilim oraz Szkoły Koronkarskiej, przekształconej w Technikum Tkactwa Artystycznego) w pracach artystów współczesnych, stąd też obecność gobelinu Pauliny Ołowskiej p.t. „Oksza” oraz prezentacja tkanin Marty Gąsienicy Szostak („Gleba”), a także Elżbiety Nałęcz-Kąszyckiej („Lawina”). Obrazy Arkadiusza Walocha (portrety Tadeusza Brzozowskiego i Antoniego Kenara), jednego z nauczycieli legendarnej „Szkoły Kenara” odnoszą się z kolei do ludzi tworzących historię i klimat Zakopanego.

Kolekcja musi się rozrastać, dlatego też na ekspozycji pokazujemy prace artystów, o które chcemy powiększyć nasz zbiór. Są to prace reprezentujące twórców mieszkających i pracujących w Zakopanem, którzy kontynuują tradycję zakopiańskiej kolonii artystycznej (fotografie Jarka Możdżyńskiego dokumentujące proces powstawania rzeźby w pracowni Marcina Rząsy oraz trzy rzeźby – szkice tego artysty).

Przed wielu laty Andrzej Jakimowic we wstępie do pierwszego Salonu Marcowego napisał: „Dobrze jest pamiętać, że Zakopane to nie tylko zakopiańszczyzna, oraz że Witkiewiczów było dwóch”. Kolekcja sztuki w Muzeum Tatrzańskim z pewnością nie pozwala o tym zapomnieć.

Artyści: Ireneusz Bęc, Hubert Czerepok, Zygmunt Januszewski, Antoni Kenar, Jarek Możdżyński, Elżbieta Nałęcz-Kąszycka, Paulina Ołowska, Zbigniew Rogalski, Marcin Rząsa, Marta Gąsienica Szostak, Michał Gąsienica Szostak, Arkadiusz Waloch, Władysław Werner, Andrzej Wróblewski.

Zakup prac Huberta Czerepoka, Pauliny Ołowskiej, Zbigniewa Rogalskiego został sfinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego.

Galeria Sztuki XX wieku w willi Oksza
25 października – 31 grudnia 2018

Galeria Sztuki XX wieku w willi Oksza

Historia Okszy wpisana jest w dzieje stylu zakopiańskiego. Willa jest trzecim dziełem Stanisława Witkiewicza, twórcy stylu zakopiańskiego. Jej projekt powstał w latach 1894–1895 dla Bronisławy i Wincentego Korwin-Kossakowskich, o czym świadczy korespondencja Stanisława Witkiewicza z fundatorami. Budynek wznosili góralscy cieśle pod kierunkiem Wojciecha Roja i Jana Obrochty w latach 1895–1896. Podstawą rozpoczęcia prac były plany przygotowane na podstawie szkiców Witkiewicza. Budowę rozpoczęto na wiosnę 1895 r., a zakończono w czerwcu 1896 r. Wykonanie mebli zlecił Kossakowski Kazimierzowi Sieczce.

Po latach, w drugim zeszycie Stylu zakopiańskiego Stanisław Witkiewicz pisząc o kolejnych stylowych willach, twierdził:
Następny dom, Oksza, należący pierwotnie do Kossakowskich, potem do Kęszyckich, był zbudowany na planie również z góry danym. Symetryczny prawie rozkład prowadził do symetrycznego zewnętrznego kształtu. W Okszy znajdują się pyszne, wielkie drzwi wchodowe, których efekt zdobniczy zginął przez oszklenie ganku, stojącego na łuku kamiennym, ganku, do którego wejście stanowią boczne, kręcone schody z piaskowca. Oksza jest najmniej skomplikowanym z nowych zakopiańskich domów. Zużyte w niej były te motywy zdobnicze i konstrukcyjne, które już były wypróbowane w uprzednio postawionych domach, z dodaniem krytych obejść dokoła wschodniej ściany i połączenia galerią z piętrową oficyną stojącą w podwórzu. [S. Witkiewicz: Styl zakopiański. Z. 2: Ciesielstwo. Lwów 1911, s. 11].

W roku 1899 willę zakupił Marcin hr. Kęszycki i zmienił jej nazwę na „Oksza”. Willa była prezentem na srebrne wesele hrabiego i jego żony Heleny. Na jednym z sosrębów (pokój na parterze po północnej stronie salonu) wykonano okolicznościową inskrypcję:
R. P. 1899 d. 7 Lutego odbyło się srebrne wesele Marcina i Heleny z Reyów Kęszyckich.

Niespełna rok po tym wydarzeniu Marcin Kęszycki zmarł, a wdowa po nim mieszkała w Okszy prawdopodobnie do wybuchu I wojny światowej. W 1920 roku willę zakupiło Towarzystwo „Odrodzenie”, założone przez Klarę Jelską, które po przebudowie urządziło tu „Dom Zdrowia dla Uczącej się Młodzieży”. W okresie II wojny światowej do Okszy przeniesiono — wyrzuconą z Kuźnic — Szkołę Gospodarstwa Domowego, która funkcjonowała tu do 1945 roku pod nazwą Szkoła Gospodarcza. Po II wojnie światowej w budynku mieściło się prewentorium dla dzieci i młodzieży. W 1965 r. obiekt został przejęty przez krakowskie władze wojewódzkie, które adaptowały go na dom wypoczynkowy. W 2006 roku, z inicjatywy ówczesnego marszałka województwa małopolskiego Janusza Sepioła, obiekt został przejęty przez Muzeum Tatrzańskie z przeznaczeniem na cele ekspozycyjne. Remont konserwatorski z adaptacją na Galerię Sztuki XX wieku, dofinansowany w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013, przeprowadzono w latach 2008–2010.

W pierwszej połowie 2011 roku w Galerii urządzono pierwszą wystawę zatytułowaną Zakopane – pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939, która została otwarta 15 maja tegoż roku. Scenariusz przygotowała Teresa Jabłońska, a wystawę zaaranżował Marcin Rząsa.

Zbigniew Moździerz

INFORMACJE DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI:

DOJAZD DO GALERII

Galeria Sztuki XX wieku w willi Oksza znajduje się w Zakopanem przy ulicy hr. Władysława Zamoyskiego 25. Przy Galerii znajduje się przystanek autobusowy/dla busów pn. Parcele Urzędnicze, gdzie kursują linie:

  • linia 11 Krzeptówki – Rejon Dworców – Cyrhla;
  • linia 14 Harenda – Rejon Dworców – Olcza;
  • busy prywatnych przewoźników kursujące z Rejonu Dworców w kierunku Olczy, Kuźnic i Morskiego Oka.

Możliwe jest zamówienie asystenta dla osób z niepełnosprawnościami, który pomoże dotrzeć do instytucji z najbliższego punktu komunikacyjnego. Więcej informacji udziela Dział Edukacji – e-mail: ekauzal@muzeumtatrzanskie.pl lub telefonicznie: 18 20 152 05, wewn. 16, kom. 533 925 111; możliwy jest kontakt sms-owy.

OTOCZENIE GALERII

Na placu za budynkiem znajdują się miejsca parkingowe oraz miejsca wyznaczone dla osób niepełnosprawnych. Nieznaczne utrudnienia dla osób niepełnosprawnych poruszających się na wózku może sprawić nawierzchnia wyłożona kostką granitową.

Wejście znajduje się od tyłu budynku czyli od parkingu. Do drzwi wejściowych prowadzi pochylnia ok. 9 m długości i 3,6 % nachylenia.

PRZESTRZEŃ W GALERII

Ponieważ budynek ma charakter zabytkowy w drzwiach wejściowych jak i w środku pomiędzy salami wystawowymi umieszczone są progi, które nie są oznaczone kontrastowo. Przy kasie znajduje się szatnia. Na parterze w holu jest toaleta, dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych ruchowo. Przy wejściu oraz na piętrze znajdują się ławki, na których można odpocząć. Na piętro prowadzą drewniane schody z poręczą. Nie ma windy, co uniemożliwia zwiedzanie piętra (pomieszczeń przeznaczonych na wystawy czasowe) osobom poruszającym się na wózku inwalidzkim.

Wejście prowadzi przez korytarz do holu, po prawej toaleta, po lewej kasa i szatnia. Na parterze, gdzie znajduje się wystawa stała, kierunek zwiedzania zaczyna się od sali za kasą. Z każdej sali jest przejście do kolejnego pomieszczenia. Z ostatniej sali wystawowej korytarzem wracamy do holu, lub po schodach wychodzimy na piętro gdzie znajdują się wystawy czasowe. Układ pomieszczeń na piętrze jest inny niż na parterze – do poszczególnych sal wchodzi się bezpośrednio z korytarza. Sala znajdująca się na końcu korytarza jest przechodnią do dwóch kolejnych pomieszczeń.

Czytaj więcej
Font Resize