Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Otwarte w 1889 roku

WYSTAWA KARYKATUR KAZIMIERZA SICHULSKIEGO Z KOLEKCJI STANISŁAWA KARPOWICZA

KazimierzSichulskiMuzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba
(filia Muzeum Tatrzańskiego)
Zakopane, ul Kościeliska 18

Muzeum Tatrzańskie zaprasza na wystawę karykatur Kazimierza Sichulskiego z kolekcji Stanisława Karpowicza, wykonanych w latach 1914-1916, przedstawiających wybitnych Polaków związanych ze środowiskiem zakopiańskim. Kolekcja prezentowana jest w całości po raz pierwszy od 1981 roku.

Kazimierz Sichulski (ur. w 1879 we Lwowie, zm. 1942 tamże) był absolwentem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych oraz Szkoły Przemysłu Artystycznego w Wiedniu. Kształcił się pod kierunkiem wybitnych malarzy okresu Młodej Polski: Wyczółkowskiego, Mehoffera, Wyspiańskiego; odbył także Grand Tour po Europie. Jako nieodrodne dziecko swoich czasów z zapałem malował sceny rodzajowe z życia Huculszczyzny i Podhala, jednak szeroko rozpoznawalny i ceniony stał się z powodu swojego satyrycznego zacięcia i zdolności obserwacji, wyrażanej w formie karykatury.

Jako ilustrator bieżących wydarzeń – scenek obyczajowych z życia krakowskich kawiarni i ulicy – debiutował w 1902 roku na łamach pisma satyrycznego „Chochoł”. Następnie współpracował z „Liberum Veto” oraz dbał o plastyczną oprawę kabaretu Zielony Balonik, gdzie zasłynął jako błyskotliwy portrecista literatów i artystów. Już w 1904 opublikowano zbiór jego trzydziestu karykatur. Skupione wokół Jamy Michalikowej środowisko bohemy artystycznej Krakowa okresu Młodej Polski tworzyło doskonałe pole do obserwacji. Na potrzeby czasopism, kabaretu i towarzyskiej uciechy (czasem o zabarwieniu skandalizującym), Sichulski rysował pisarzy, malarzy i aktorów – najczęściej Ludwika Solskiego, późniejszego pomysłodawcę prezentowanej kolekcji karykatur. W 1908 roku Sichulski przeprowadził się do rodzinnego Lwowa, gdzie zasłynął karykaturami 34 posłów Sejmu Krajowego (1910).

W 1914 roku, na skutek rozpoczęcia działań wojennych – jak wielu innych przedstawicieli polskiej elity intelektualnej – Sichulski wyjechał do Zakopanego. Zamieszkał w należącym do Stanisława Karpowicza hotelu Sport przy Krupówkach. Według relacji Ludwika Solskiego, po obowiązującej w mieście godzinie policyjnej, w bocznej salce przylegającej do hotelu popularnej restauracji Przełęcz, odbywały się tajne spotkania, podczas których wybitne osobistości przebywające wówczas (z wyboru bądź z konieczności) w Zakopanem, rozmawiały o przyszłych losach ojczyzny.

Dzięki pomysłowi Solskiego, by uwiecznić gości tych wieczorów, będący w kiepskiej sytuacji finansowej Sichulski, znalazł w domu wczasowym u „gazdy Karpia” wikt i opierunek. Tak właśnie w Przełęczy miało dojść do założenia sławnego „gabinetu karykatur”.

Powstały w latach 1914-1916 zbiór, obejmuje 50 zbliżonych pod względem wymiarów, barwnych kartonów (wraz z portretem Józefa Piłsudskiego i karykaturą niezidentyfikowanych „dwóch mężczyzn z choinką”, prawdopodobnie niewchodzących pierwotnie w skład kolekcji). Na dole ekspozycji z łatwością rozpoznają Państwo znanych aktorów, malarzy i pisarzy polskich, a wśród nich twórcę stylu zakopiańskiego – Stanisława Witkiewicza. Na górze zobaczyć można hojnego mecenasa kolekcji jako „Karpia po polsku”, cztery karykatury w formie ogromnych kart do gry, a przede wszystkim polityków różnych opcji i żołnierzy tworzonych na terenie Podhala i samego Zakopanego Legionów Piłsudskiego (także Sichulski w czasie I wojny światowej walczył w szeregach Legionów Polskich, co w jego twórczości zaowocowało kolejnymi portretami).

Muzeum Tatrzańskie zakupiło zbiór karykatur w 1975 roku od Adama Karpowicza, syna Stanisława Karpowicza.

201702_Koliba_Witkiewicz                   201702_Koliba_Karpowicz

Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba

Willa Koliba – pierwszy dom w stylu zakopiańskim wybudowany według projektu Stanisława Witkiewicza – położona jest przy ulicy Kościeliskiej, najstarszej ulicy Zakopanego, gdzie co krok spotykamy zabytkowe domy i zagrody góralskie. To otoczenie łatwiej pozwala zrozumieć ideę Stanisława Witkiewicza.

Gdy w Zakopanem w drugiej połowie XIX wieku zaczęła się pojawiać, tak jak w wielu uzdrowiskach krajowych, architektura w stylu szwajcarskim czy tyrolskim, stało się dla Witkiewicza jasne, że aby uchronić Podhale od obcych stylowo budowli, należy stworzyć styl wyrosły z zastanej sztuki budowania. Batalię o styl toczył Witkiewicz na łamach prasy. W swoich reportażach i artykułach nawoływał do wykorzystywania motywów miejscowych we wznoszonych przez „panów” i „gości” willach.

W tym czasie rozmiłowany w góralszczyźnie kolekcjoner Zygmunt Gnatowski, ziemianin z Jakimówki na Ukrainie, zapragnął wybudować sobie dom letni w Zakopanem. Początkowo miała to być góralska chałupa. Witkiewiczowi udało się jednak namówić Gnatowskiego, aby wybudował willę w stylu zakopiańskim. Kolibę (nazwa koleba oznacza rodzaj szałasu pasterskiego) budowali w latach 1892/93 miejscowi budarze. Jej wnętrze było również stylowo wyposażone w meble i sprzęty, a także specjalnie zaprojektowane piece kaflowe, karnisze, zasłony, a nawet drobne przedmioty kowalskie, jak klamki i wykładki zamków.

Pierwotnie Koliba wyglądała inaczej niż dzisiaj – w 1901 r. Gnatowski dobudował od strony zachodniej potężne skrzydło, które przekształciło zamysł Witkiewicza przez zmianę bryły budynku. Zygmunt Gnatowski zmarł w roku 1906 w rodzinnej Jakimówce. Nie pozostawił spadkobierców i Koliba została sprzedana. Kolekcja etnograficzna – którą Gnatowski umieścił w tzw. góralskiej izbie Koliby – zgodnie z jego ostatnią wolą, znalazła się w Muzeum Tatrzańskim.
Kolejni właściciele, zmieniający się kilkakrotnie, nie doceniali wartości tego obiektu i nie dbali o jego stan. W roku 1935 dom został kupiony na licytacji przez Kolejowe Przysposobienie Wojskowe. Nowy właściciel kupił willę z zamiarem urządzenia w niej domu wypoczynkowego. W trakcie prac remontowych i adaptacyjnych rozebrano większość zabytkowych pieców, zmieniono stylowe unikatowe podłogi, także wystrój elewacji, a we wnętrzu pojawiły się motywy charakterystyczne dla art deco.

W czasie okupacji willa była siedzibą Hitlerjugend i przetrwała ten okres bez zniszczeń. Po wojnie była kolejno domem wypoczynkowym a później, do grudnia 1981 r., domem dziecka. W roku 1984 Muzeum Tatrzańskie wykonało remont zabezpieczający opuszczonego domu, a w roku 1987 przystąpiło do remontu konserwatorskiego, następnie do urządzania wnętrz willi. Sto lat bez mała po wybudowaniu „Koliby” w grudniu 1993 r. otwarto w niej Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Muzealne wnętrza aranżował Władysław Hasior.

W pięciu pokojach najstarszej części urządzono, zgodnie z ich pierwotnymi funkcjami, jadalnię, salon i sypialnię na parterze oraz pokój Gnatowskiego i pokój służącego na piętrze.

Etnograficzna kolekcja Zygmunta Gnatowskiego wróciła na swoje miejsce w „izbie góralskiej”. Wszystkie pozostałe meble, sprzęty i drobiazgi rzemiosła artystycznego w stylu zakopiańskim pochodzą z okresu jego największego rozkwitu na przełomie XIX i XX w. Były w tym czasie wykonane według projektów Stanisława Witkiewicza, Wojciecha Brzegi, ucznia i najbliższego współpracownika artysty, wreszcie Stanisława Barabasza, od 1901 roku dyrektora zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego, który wprowadził styl zakopiański do szkolnych warsztatów. Natomiast pokój służącego został dla porównania wyposażony w meble projektowane przez Franciszka Neużila, pierwszego dyrektora tej szkoły. To właśnie Neużil jako pierwszy wprowadził termin „styl zakopiański” i określał nim projektowane przez siebie meble, zdobione podhalańskim ornamentem. Jednak Witkiewicz ostro krytykował tę działalność Neużila, zarzucając mu przede wszystkim niezrozumienie istoty góralskiego stylu i powierzchowne, artystycznie nieudane, zastosowanie i przetworzenie ludowej ornamentyki.

Muzeum Stylu Zakopiańskiego jest jedynym w Polsce miejscem, gdzie można poznać historię i dokonania pierwszej teoretycznie opracowanej i praktycznie realizowanej koncepcji polskiego stylu narodowego, opartego na budownictwie i zdobnictwie górali podhalańskich.

Koliba otwiera krótką, bo zaledwie dwudziestoletnią historię stylu zakopiańskiego. Po Kolibie Witkiewicz zaprojektował jeszcze kilka drewnianych, utrzymanych w typie willi-pensjonatu zakopiańskich domów, w tym najpiękniejszy z nich dom „Pod Jedlami”. Projektował również meble, różne przedmioty codziennego użytku i część wyposażenia kościoła parafialnego p.w. Najświętszej Rodziny. Jego autorstwa jest projekt kaplicy p.w. Najświętszego Serca Jezusowego w Jaszczurówce, a według ostatnich już planów artysty, rysowanych w 1913 r., wybudowany został murowany gmach główny Muzeum Tatrzańskiego.

Czytaj więcej
Font Resize