Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Otwarte w 1889 roku

Zakopane, ul. Krupówki 10

Gmach główny Muzeum Tatrzańskiego

Gmach główny Muzeum Tatrzańskiego to cenny zabytek architektury w stylu zakopiańskim, zbudowany w latach 1913-1922 według wspólnych planów Stanisława Witkiewicza (elewacja) i Franciszka Mączyńskiego (projekt techniczny).

W gmachu głównym Muzeum Tatrzańskiego znajdują się wystawy stałe: historyczna, etnograficzna, przyrodnicza, ukazujące historię regionu oraz bogactwo kultury i przyrody Tatr i Podhala.

Wystawa historyczna

Bogato udokumentowana fotografiami, materiałami archiwalnym i wydawnictwami – wprowadza zwiedzających w historię Podhala. Sygnalizuje zjawiska z prehistorii, a więc pierwsze ślady pobytu człowieka na tych terenach, i przybliża tworzenie się osadnictwa na Podhalu. Kolejne fragmenty wystawy przedstawiają rozwój Zakopanego od małej góralskiej wioski pod Tatrami poprzez uzdrowisko i ośrodek kulturalny jednoczący Polaków w okresie zaborów – do „stolicy sportów zimowych” w okresie międzywojennym. Szczególnie bogaty w wydarzenia był okres od drugiej połowy XIX w. Wówczas powstało Towarzystwo Tatrzańskie, działali Tytus Chałubiński, Stanisław Witkiewicz i wielu innych miłośników kultury góralskiej. Przyznanie wiosce góralskiej w roku 1886 statusu uzdrowiska zaowocowało budową licznych zakładów wodolecznicznych, sanatoriów, pensjonatów i prywatnych willi. Równie intensywnie rozwijała się kultura; narodziła się miejscowa prasa, działał teatr, rozpoczęły działalność szkoły snycerska i koronkarska. Do czasu odzyskania niepodległości Zakopane stało się miejscem, w którym Polacy mogli swobodnie wyrażać swój patriotyzm. Dawali temu wyraz w licznych manifestacjach i obchodach świąt narodowych, zwłaszcza u progu niepodległości. Zakopane gromadziło wybitnych przedstawicieli polityki, nauki i sztuki polskiej. Z fascynacji Tatrami i góralszczyzną zrodziły się dzieła literackie, muzyczne, malarskie. Okres dwudziestolecia międzywojennego to intensywny rozwój zapoczątkowanego wcześniej taternictwa, sportów zimowych i rozwój urbanistyczny Zakopanego, od 1933 roku już miasta. W okresie okupacji w Zakopanem i na Podhalu działały organizacje konspiracyjne, jak np. Konfederacja Tatrzańska, co również zostało ukazane. Wystawa historyczna sygnalizuje także problem emigracji zarobkowej górali – najpierw na południową stronę Tatr, na Węgry, później do Ameryki.

Wystawa etnograficzna

Zwiedzanie wystawy etnograficznej rozpoczyna się od imitujących wnętrze chałupy podhalańskiej izb „czarnej” i „białej”, przedzielonych sienią, do której prowadzą bogato kołkowane drzwi wejściowe, pochodzące z domu Stanisława Wójciaka z Kościelisk, zakupione do zbiorów muzealnych w 1905 roku.
Wystrój pomieszczeń pozwala zwiedzającym wyobrazić sobie, jak w połowie XIX w. mieszkała niezbyt zamożna rodzina góralska. Życie codzienne rodziny toczyło się w „czarnej” izbie, okopconej od dymu z paleniska – tutaj, oraz w sieni zgromadzone były sprzęty, naczynia i narzędzia niezbędne w gospodarstwie domowym.
Izba „biała”, zwana „świetlicą”, była pomieszczeniem odświętnym, gościnnym. Odbywały się tu tańce i zabawy młodzieży oraz wszystkie ważne uroczystości rodzinne. Umeblowanie „świetlicy” składało się ze sprzętów bardziej bogato zdobionych i staranniej wykonanych. Na wystawie uwagę zwraca malowana listwa za którą, tak jak dawniej, wiszą, obrazy na szkle, i kredens wykonany w roku 1820 – w nim przechowywano ozdobną ceramikę, kupowaną często na targach na Słowacji.

Dalsza część wystawy poświęcona jest dawnej gospodarce Skalnego Podhala: zbieractwu, łowiectwu i myślistwu oraz pasterstwu i rolnictwu. Tutaj także znalazła swoje miejsce dawna i współczesna wytwórczość górali: narzędzia i sprzęty wykonywane z drewna – jak choćby pięknie zdobione łyżniki – wyroby ze skóry, przedmioty wykuwane przez miejscowych kowali. W gablotach zaprezentowano rzeźbę, ceramikę, instrumenty muzyczne oraz dawny i współczesny strój podhalański. Fragment wystawy obrazującej tak popularne dziś malarstwo na szkle, mające swoje korzenie w dawnych, produkowanych na terenie Słowacji, Czech, Moraw i Śląska, szklanych obrazach – został zestawiony ze starych obrazów, ich współczesnych kopii oraz malarstwa twórców działających obecnie.

Wystawa przyrodnicza

Pierwsze piętro gmachu głównego zajmuje wystawa „Przyroda Tatr”. W sali poświęconej historii badań geologicznych w Tatrach, które rozpoczęto w końcu XVIII w., oraz genezie powstania najwyższego masywu górskiego w Polsce – Tatr, przedstawiono sylwetki badaczy, poczynając od Baltazara Hacqueta, autora pierwszej mapy Tatr z elementami geologii. Znajdują się tu także dwie mapy plastyczne – Tatr oraz Pienin. Plansze Mapa geologiczna rejonu Tatr, Rozwój Tatr na tle dziejów Ziemi oraz Procesy górotwórcze w Tatrach, uwzględniające najnowsze badania z wielu dziedzin geologii, przybliżają wiedzę o tym, jak powstały Tatry. Typowe skały i skamieniałości tatrzańskie przedstawiono w układzie stratygraficznym, w nawiązaniu do podziału dziejów Ziemi. Najpiękniejsze okazy z bogatych zbiorów Muzeum dokumentują procesy zachodzące w tym rejonie w skorupie ziemskiej oraz na jej powierzchni w różnych okresach geologicznych. Część ekspozycji poświęcono zabytkom górnictwa i hutnictwa w Tatrach.

W części wystawy przyrody ożywionej, przedstawiono mieszkańców tatrzańskiej krainy – rośliny i zwierzęta – od lesistych regli przez subalpejskie zarośla kosodrzewiny i hale, aż po najwyższe turnie. Pięknie spreparowane okazy botaniczne i zoologiczne zaprezentowano w nowoczesnej oprawie plastycznej. W gablotach botanicznych znajdują się rośliny naczyniowe, grzyby i porosty, tworzące najważniejsze tatrzańskie zbiorowiska roślinne. Dioramy, będące wycinkami charakterystycznych krajobrazów pięter roślinności, zapełniają żyjące w Tatrach zwierzęta, a wśród nich, będące symbolem tych gór, kozice i świstaki. Wystawę uzupełnia multimedialna prezentacja zjawisk klimatycznych, krajobrazów oraz flory i fauny tatrzańskiej.

Biblioteka i czytelnia Muzeum Tatrzańskiego w gmachu głównym czynna jest od wtorku do piątku w godz. 8:00 – 16:00.
Stoisko sprzedaży wydawnictw muzealnych i pocztówek na 1. piętrze czynne jest w godzinach otwarcia Muzeum.


Sprawdź dojazd

Jak dojechać