Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Otwarte w 1889 roku

NIE TYLKO MORSKIE OKO. OBRAZY STANISŁAWA GAŁKA Z DARU ANNY OLSZEWSKIEJ

MT_20170317_Galek_AGaleria Sztuki XX wieku w willi Oksza
(filia Muzeum Tatrzańskiego)
Zakopane, ul. Zamoyskiego 25

Muzeum Tatrzańskie zaprasza na wystawę „Nie tylko Morskie Oko. Obrazy Stanisława Gałka z daru Anny Olszewskiej”. To wyjątkowy zbiór 46 obrazów ofiarowanych w 2016 roku przez bratanicę artysty Annę Olszewską. Muzeum otrzymało od Pani Anny Olszewskiej również dar w postaci 14 tysięcy cennych negatywów autorstwa Tadeusza Olszewskiego. Serdecznie dziękujemy za tak znaczące wzbogacenie zbiorów Muzeum Tatrzańskiego.

Czterdzieści sześć prezentowanych obrazów zostało wspaniałomyślnie przekazanych Muzeum Tatrzańskiemu w maju 2016 roku przez bratanicę artysty Annę Olszewską. Są to w większości olejne szkice na tekturze, które dają unikatową możliwość zapoznania się z warsztatem artysty i doskonale odzwierciedlają jego talent i techniczną biegłość. Kolekcja prac Stanisława Gałka w zbiorach sztuki Muzeum Tatrzańskiego liczyła dotąd 34 obrazy (w tym 15 akwarel i 19 prac olejnych). Nowy, pierwszy raz prezentowany szerszej publiczności, zbiór jest cennym jej uzupełnieniem reprezentującym pełen przekrój malarskich zainteresowań artysty. Dzięki darowiźnie, oprócz widoków Tatr i Podhala, możemy podziwiać także znacznie rzadsze pejzaże nadmorskie, okolice rodzinnego Szczepanowa i portrety.

Stanisław Gałek urodził się w 1876 roku w Mokrzyskach koło Brzeska. Jako kilkunastoletni chłopiec trafił do Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, gdzie uczył się rzeźby ornamentalnej i figuralnej, a później – od 1896 roku już jako absolwent Szkoły – sam nauczał rysunku. Po studiach w Krakowie kontynuował edukację w Monachium i Paryżu, następnie przez cztery lata pracował w Szkole Przemysłu Drzewnego Kołomyi. Mimo, że nie pochodził z Podhala był prawdziwym zakopiańczykiem, co podkreślił w szkicu o artyście z 1975 roku Józef Grabowski: „prawdziwym, to znaczy nie z przypadku, jakim jest urodzenie, konieczność, czy względy zdrowotne, ale z czystego wyboru”.

Był członkiem pierwszego zarządu powstałego w 1909 roku Towarzystwa „Sztuka Podhalańska”, członkiem Związku Zawodowego Artystów Plastyków i jednym z najważniejszych projektantów zakopiańskiej wytwórni „Kilim”. Czasem malował swoje rodzinne strony – wiejskie chałupy i pola, zdarzały się też portrety, jednak to pejzaże, przede wszystkim Tatr, były ulubionym tematem obrazów Stanisława Gałka. W swojej książce Pępek świata. Wspomnienia z Zakopanego Rafał Malczewski żartował:

„Stanisław Gałek, malarz, odtwórca na płótnie Morskiego Oka w Tatrach. Malował i inne pejzaże, Morskie Oko było jednak jego czołowym tematem. Rano i w południe, nocą, z limbą i bez, na szaro lub granatowo, w groźny czas i łagodny, barankowy”.

Podobno pragnienie Gałka do posiadania Morskiego Oka na „artystyczną wyłączność” było tak wielkie, że wystąpił do Związku Plastyków z projektem podziału Tatr na parcele, dzięki czemu konkretny artysta miał uzyskiwać prawo do malowania danego krajobrazu. Co więcej, według założeń domniemanego planu „nikomu innemu nie było wolno malować nad tym lub owym jeziorem bez pozwolenia posiadacza pisemnego prawa jazdy pędzlem po płótnie w danej okolicy”. Według relacji Malczewskiego Gałek oczywiście miał zażądać dla siebie Morskiego Oka.

Za życia ceniony przez odbiorców profesjonalnych – kolegów artystów i krytyków – oraz lubiany przez klientelę, w 1957 roku Stanisław Gałek został uhonorowany Nagrodą Plastyczną Miasta Zakopanego „za całokształt długoletniej twórczości artystycznej związanej z Podhalem i Zakopanem”. Zmarł w 1961 roku w wieku osiemdziesięciu czterech lat, został pochowany na Starym Cmentarzu w Zakopanem.

Galeria Sztuki XX wieku w willi Oksza

Historia Okszy wpisana jest w dzieje stylu zakopiańskiego. Willa jest trzecim dziełem Stanisława Witkiewicza, twórcy stylu zakopiańskiego. Jej projekt powstał w latach 1894–1895 dla Bronisławy i Wincentego Korwin-Kossakowskich, o czym świadczy korespondencja Stanisława Witkiewicza z fundatorami. Budynek wznosili góralscy cieśle pod kierunkiem Wojciecha Roja i Jana Obrochty w latach 1895–1896. Podstawą rozpoczęcia prac były plany przygotowane na podstawie szkiców Witkiewicza. Budowę rozpoczęto na wiosnę 1895 r., a zakończono w czerwcu 1896 r. Wykonanie mebli zlecił Kossakowski Kazimierzowi Sieczce.

Po latach, w drugim zeszycie Stylu zakopiańskiego Stanisław Witkiewicz pisząc o kolejnych stylowych willach, twierdził:
Następny dom, Oksza, należący pierwotnie do Kossakowskich, potem do Kęszyckich, był zbudowany na planie również z góry danym. Symetryczny prawie rozkład prowadził do symetrycznego zewnętrznego kształtu. W Okszy znajdują się pyszne, wielkie drzwi wchodowe, których efekt zdobniczy zginął przez oszklenie ganku, stojącego na łuku kamiennym, ganku, do którego wejście stanowią boczne, kręcone schody z piaskowca. Oksza jest najmniej skomplikowanym z nowych zakopiańskich domów. Zużyte w niej były te motywy zdobnicze i konstrukcyjne, które już były wypróbowane w uprzednio postawionych domach, z dodaniem krytych obejść dokoła wschodniej ściany i połączenia galerią z piętrową oficyną stojącą w podwórzu. [S. Witkiewicz: Styl zakopiański. Z. 2: Ciesielstwo. Lwów 1911, s. 11].

W roku 1899 willę zakupił Marcin hr. Kęszycki i zmienił jej nazwę na „Oksza”. Willa była prezentem na srebrne wesele hrabiego i jego żony Heleny. Na jednym z sosrębów (pokój na parterze po północnej stronie salonu) wykonano okolicznościową inskrypcję:
R. P. 1899 d. 7 Lutego odbyło się srebrne wesele Marcina i Heleny z Reyów Kęszyckich.

Niespełna rok po tym wydarzeniu Marcin Kęszycki zmarł, a wdowa po nim mieszkała w Okszy prawdopodobnie do wybuchu I wojny światowej. W 1920 roku willę zakupiło Towarzystwo „Odrodzenie”, założone przez Klarę Jelską, które po przebudowie urządziło tu „Dom Zdrowia dla Uczącej się Młodzieży”. W okresie II wojny światowej do Okszy przeniesiono — wyrzuconą z Kuźnic — Szkołę Gospodarstwa Domowego, która funkcjonowała tu do 1945 roku pod nazwą Szkoła Gospodarcza. Po II wojnie światowej w budynku mieściło się prewentorium dla dzieci i młodzieży. W 1965 r. obiekt został przejęty przez krakowskie władze wojewódzkie, które adaptowały go na dom wypoczynkowy. W 2006 roku, z inicjatywy ówczesnego marszałka województwa małopolskiego Janusza Sepioła, obiekt został przejęty przez Muzeum Tatrzańskie z przeznaczeniem na cele ekspozycyjne. Remont konserwatorski z adaptacją na Galerię Sztuki XX wieku, dofinansowany w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013, przeprowadzono w latach 2008–2010.

W pierwszej połowie 2011 roku w Galerii urządzono pierwszą wystawę zatytułowaną Zakopane – pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939, która została otwarta 15 maja tegoż roku. Scenariusz przygotowała Teresa Jabłońska, a wystawę zaaranżował Marcin Rząsa.

Zbigniew Moździerz

Czytaj więcej